Kuzey Irak'ta değişen dengeler (1)

Kuzey Irak'ta Talabani'den sonrası tufan mı?

  • Kürt siyasiler kara kara düşünüyor...
  • Talabani'den sonra ne olacak?..
  • Arafak örneği korkutuyor...
  • Talabani karşıtları fırsat kolluyor...

    Yazı dizisi
  • Haber: DOĞAN ERTUĞRUL / Arşivi

    Başlarken
    Irak, Amerikan işgalinin beşinci yılında gittikçe şiddete batarken, bu durumdan görece istikrarıyla 'kurtarılmış bölge' görüntüsü çizen Kuzey Irak da etkilenmeye başladı. Ama Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin sorunu güvenlikle sınırlı değil. Irak Devlet Başkanı da olan KYB lideri Celal Talabani'nin sağlık sorunları yüzünden şimdiden partisi içinde muhalefet odakları filizleniyor. Radikal İslamcı tehdit artık gündemden düşmezken, KDP/KYB dengesine dayalı Kürt siyasetinde bir de İslami Birlik-Yekgirt üçüncü parti olarak yükselişe geçmiş durumda. Hal böyleyken, bu diziyle Türkiye'de sürekli PKK tehdidiyle anılan Irak Kürdistan'ının değişen dengeleri ve yönelimine ışık tutmaya çalışacağız...

    Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin başkenti Erbil'deki patlama, Irak'ın tek huzurlu ve güvenli bölgesi olma imajını yerle bir etti. En son üç yıl önce yine Kaide bağlantılı grupların Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) binasına düzenledikleri saldırıda partinin sembol isimlerinden Sami Abdurrahman ve 104 yetkili hayatını yitirmişti. Bölgede 'milli kahraman' kabul edilen Abdurrahman'a yönelik bu saldırıdan sonra güvenlik inanılmaz boyutlara ulaşmış, Kaide bağlantılı örgütler Kürt yönetiminin birkaç kurtarılmış bölgesi dışında faaliyet gösteremez olmuştu. Şimdi Irak'ın başka bölgeleri gibi Kürt bölgesinin de güvenlikten yoksun hale gelirken, iç güvenlik öncelikli sorun görülüyor. Ancak Kürt yönetimini bekleyen tek sorun güvenlik değil. PKK konusunda Türkiye, Kerkük'ün statüsü konusunda ise hem Sünni Araplar hem de Türkmenlerle ciddi sorunlar yaşayan Mesut Barzani başkanlığındaki 'Irak Bölgesel Kürt Yönetimi'ni çözümü zor iç politik sorunlar bekliyor.
    Muhalefet dozu yükseldi
    Bunlardan ilki iki parti arasındaki dengenin geleceğiyle ilgili. Irak Devlet Başkanlığı koltuğuna otururken, Kürt bölgesinde istikrarın sembolü olan Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) lideri Celal Talabani sonrası partisinin parçalanma ihtimali herkesi korkutuyor. İkinci risk KYB'nin geleceğini kökten değiştirebilecek cinsten. Halen ülkedeki en etkin üçüncü siyasi güç olan İslamcı partiler, Talabani sonrası Kürt bölgesel yönetiminde iktidarı zorlayabilirler.
    İlk muhtemel krizin en somut işaretleri şubatta Talabani'nin sağlık sorunları nedeniyle Ürdün'de hastaneye kaldırılmasıyla belirdi. Talabani'nin hayati tehlikesi olabileceğini düşünen KDP yöneticileri ve KYB'de Talabani'ye yakın isimler telaşlanırken, Talabani karşıtı eski KYB'liler muhalefetin dozunu yükseltti.
    İstikrarın garantisi Mam Celal Talabani sonrasında herkesin kaos beklediğini rahatlıkla söyleyebiliriz. İki partinin üst düzey yetkilileri de kaos iddialarını dikkatli bir dille yalanlıyor. Diğer yandan da siyasi planlarını Talabani sonrasına göre yapıyorlar. Köklü bir aşiret ve parti geleneğine sahip olan KDP içinde de derin sessizlik hâkim. Ama konunun tüm
    açıklığıyla konuşulup tartışılması gerektiğini düşünenler de var. KDP politbüro üyesi ve medya grubunun tepesindeki isim olan Sero Kadir, bunlardan biri. Kadir iç siyasette yaklaşan tehlikeyi açık yüreklilikle "Talabani sonrasını düşünmek bile istemiyorum. Çünkü Talabani'den sonra kimse KYB'yi ayakta tutamaz. Bu da hem Kürdistan hem de Irak için kaos olur" sözleriyle anlatıyor. "Ben kişisel olarak Talabani çizgisini sevmem" diyerek tavrını açıkça belirtiyor Kadir, ve ekliyor: "Ama Talabani ismi şu an Kürdistan'da istikrar demek. Partisinin geleceğini garanti altına alamazsa Kürdistan'a en büyük kötülüğü yapar. Çünkü Talabani sonrasında KYB paramparça olur ve buna kimse engel olamaz."
    Sero Kadir'in verdiği bilgilere göre, KDP de, bizzat Barzani aracılığıyla Talabani'ye her türlü desteği veriyor. Yani yakın zamana dek en büyük muhalifi olduğu liderin ayakta kalmasına uğraşıyor. Neden peki? Nedeni basit. İstikrar için KDP'nin KYB'ye ihtiyacı var.
    Kürt siyasilere göre 'Talabani Irak için olabilecek en iyi cumhurbaşkanı'.
    İsmini vermek istemeyen üst düzey bir yetkili durumu şöyle aktarıyor,
    "Şiiler ve Sünniler ve tabii Kürtler bu aşamada daha toparlayıcı bir lider bulamaz. Kürdistan'da da Talabani'nin yerini alacak lider yok. Başkan Barzani çok büyük bir karizmayı temsil ediyor ama açıkça söyledi. Irak cumhurbaşkanı Irak'ın toprak bütünlüğü üzerine yemin ediyor. Başkan Barzani bu yemini yapmayacak. Çünkü Irak'ın geleceğinde ne olacağını kimse bilmiyor"
    Akıllarda Fetih ve Arafat var
    Talabani sonrasında nelerin yaşanabileceği konuşmak ise tabu kabul ediliyor. Ama herkes Filistin'deki El Fetih'in akıbetini düşünüyor. KDP'li Sero Kadir de bu benzerliğe vurgu yapıyor: "KYB El Fetih'e, Talabani de lideri Arafat'a çok benziyor." Arafat sonrası Filistin'de yaşanan kargaşa ortamının Irak Kürdistanı'nda yaşanması KYB ve KDP'nin en büyük korkusu. Üstelik Talabani sonrasında bölünme Kürt bölgesi için daha kanlı sonuçlar yaratabilir. Üst düzey bir KDP yetkilisi yakın zamana kadar KYB'nin
    iki numaralı ismi Nuşirvan Mustafa'nın açıkça Talabani öldüğü gün 'Bu aileyi Süleymaniye'den sürmek lazım ve ben bunu yapacağım' dediğini söylüyor. Talabani'nin Kürdistan için önemini bir başka KDP yetkilisi ise Başbakan Neçirvan Barzani'nin Ürdün'de Talabani'yi ziyaretinde 'Ölmemelisin Talabani. Sakın şimdi ölme. Kürdistan'ın sana ihtiyacı var" dediğini aktarıyor.
    Aşiret geleneğine ile Talabani'nin karizması
    Kuzey Irak'taki Kürt siyasetinin iki önemli partisi Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) aslında iki farklı siyasal geleneği temsil ediyor. 1946 da Molla Mustafa Barzani tarafından kurulan KDP bir aşiret-parti konumunda. Zira arkasında hem Molla Mustafa'nın hem de Kürt bağımsızlık hareketinin mirası bulunuyor. Oysa KYB 1975 yılında Celal Talabani tarafından kurulan bir ittifaklar partisi. Talabani'nin KYB'sinin arkasında KDP'de olduğu gibi bir aşiret ya da aile geleneği yok.
    KDP'nin politbüro üyesi ve aynı zamanda da partinin medya grubunun başındaki isim olan Sero Kadir bu farklılığa dikkat çekerek, durumu şu sözlerle açıklıyor: "KYB bir lider partisi. Oysa KDP öyle değil. Barzani ismi bu topraklarda 100 yıldır devam eden bir aile tarihi aynı zamanda. Molla Mustafa zamanında bu karizma zirveye çıkmıştı. Şimdi de Başkan Barzani kendi kimliğinde aynı tarihsel mirası temsil ediyor. Oysa Celal Talabani ismi kişisel bir karizma anlamına geliyor. Bir aile ya da aşiret mirası bulunmuyor. Bu Kürt Bölgesi için çok önemli. Bu nedenle Talabani sonrasında partisini bir arada tutmak imkânsız olur. Zaten partinin yakın zamana kadar en önemli isimleri sayılan birçok lider ayrıldı ve
    yeni parti hazırlığı yapıyor."
    Yeni parti iddiası
    Sero Kadir'in sözünü ettiği ayrılıklar arasında en önemlisi yakın zamana kadar KDP'nin ikinci adamı olarak gösterilen Nuşirvan Mustafa'nın aldığı söylenen tavır gibi gözüküyor. Partiden ayrıldıktan sonra bir medya grubu kuran Nuşirvan Mustafa'nın yeni bir siyasi parti kurma hazırlığında olduğu rivayetleri dilden dile dolaşıyor. Ancak henüz kimse bu iddiayı tam doğrulamıyor.

  • YARIN: İslami yükseliş