Tarihi imza felaketin ucundan döndü

Tarihi imza felaketin ucundan döndü
Tarihi imza felaketin ucundan döndü

Zürih Üniversitesi?ndeki imza töreni, krizin sebebi açıklamalar yapılmadan bitti. Davut-oğlu gülümserken, Nalbandyan somurttu. Eşlikçiler iki bakanı alkışladı. FOTOĞRAFLAR: AFP, REUTERS

Ermenistan, Türkiye ile ilişkilerin normalleştirilmesi protokollerinin İsviçre'deki imza töreninde son dakika krizi çıkardı. Clinton arabulucu olunca, uçurumun kenarından dönüldü. Davutoğlu ile Nalbandyan 3 saat 20 dakika gecikmeyle tarihi imzaları atabildi

ZÜRİH - Türkiye-Ermenistan ilişkilerini normalleştirmeye yönelik iki protokolün sürece arabuluculuk eden İsviçre’nin Zürih kentinde dün tarihi bir törenle imzalanmasına son dakika krizinin gölgesi düştü. Türk ve Ermeni Dışişleri Bakanları Ahmet Davutoğlu ile Edvard Nalbandyan’ın törende yapmaları planlanan açıklamalar yüzünden kriz çıkarken, imzalar 3 saat 20 dakika gecikmeyle atılabildi, ancak açıklama yapılmadı.
Dün Zürih Üniversitesi’nin Paleontoloji Enstitüsü’ndeki tören için kente Davutoğlu ile Nalbandyan’ın yanı sıra ABD, Rusya, Fransa ve Avrupa Konseyi Dönem Başkanı olarak Slovenya’nın Dışişleri Bakanları Hillary Clinton, Sergey Lavrov, Bernard Kouchner, Samuel Zbogar ile AB Yüksek Temsilcisi Javier Solana gitti. İsviçre Dışişleri Bakanı Micheline Calmy-Rey de ev sahipliği yaptı. 

Davutoğlu’nun metnini isteyince...
Gelgelelim TSİ 18.00’de yapılması planlanan tören için TSİ 19.00’da ‘süresiz erteleme’ duyurusu yapıldı. Kriz Davutoğlu ile Nalbandyan’ın imzadan sonra yapmak istedikleri hitaplar yüzünden çıktı. Sorun, Ermenistan heyetinin Davutoğlu’nun açıklama metnini görmek istemesiyle başladı. Davutoğlu’nun bölgesel sorunların bu vesileyle çözülmesi temennisine Karabağ ile bağ kurulduğu gerekçesiyle itiraz eden Nalbandyan, Karabağ boyutunu tümüyle dışlamayı garantilemek için protokollere ‘önkoşul olmaksızın’ (without precondition) ifadesinin de eklenmesini istedi.
Türk tarafı “Protokoller bu haliyle parafe edildi” diye itiraz ederken, Clinton da törenin yarı yolundan oteline döndü. Clinton otomobilindeki telefondan Ermenilerle üç, Türklerle dört kez konuştu. Ermeni tarafından kaynaklanan pürüz çıktığını duyuran ABD Dışişleri sözcüsü Ian Kelly, “İki tarafın törende yapacakları açıklamalarla ilgili anlaşmaya varmalarına yardımcı oluyoruz” dedi. Clinton’ın yardımcılarından Philip Gordon, önce Ermeni heyetiyle görüşüp telefonda Türk heyetiyle teatide bulundu, sonra iki ülke heyetleri ve İsviçreli arabulucu Michael Ambühl ile biraraya geldi. Clinton otel odasında Nalbandyan ile yüzyüze, Davutoğlu ile telefonda görüştü.

Davutoğlu’ndan ‘soykırım’a set
Bu kez Türk heyeti, Nalbandyan’ın protokolleri imzalamakla ‘soykırım’ iddiasından vazgeçmedikleri beyanında bulunmasını engellemek için Ermeni açıklama metnini görmek istedi. Clinton, hem Davutoğlu hem de Nalbandyan’dan yeni konuşma metinleri talep etti. Türk heyeti bazı eklemelerle yeni metin gönderdi. Ama açıklamalar üzerinde uzlaşma sağlanamadı. Türkiye’nin törenin hitapsız ve basın toplantısız yapılması önerisine Clinton ile İsviçreli arabulucuların destek vermesiyle bu yönde mutabakat sağlandı.
TSİ 19.45’te Clinton enstitüye gitti. Ardından Nalbandyan yerine Ermenistan’ın İsviçre Büyükelçisi ve Ermeni diasporasının önemli sesi Charles Aznavour gelince, imzaların elçilik düzeyinde atılacağı spekülasyonu çıktı. Türk tutumunu destekleyen Lavrov, Kouchner ve Solana’nın enstitüdeki üç saatlik bekleyişi sona ererken, TSİ 21.15’te  Calmy-Rey’in sunumuyla Türk ve Ermeni bakanlar imzaları attı. Protokoller Ermenistan’ın istediği değişiklikler yapılmadan, 2 Nisan’da paraf edildiği haliyle imzalandı.  İmza sırasında kopan alkışın ardından iki bakan el sıkışırken, nihayet Nalbandyan gülümsedi. Açıklama yapılmadan doğrudan kokteyle geçildi. İmza sonrası üst düzey bir Amerikalı yetkili “Uçurumun kenarından dönüldü” dedi.
Türkiye ile bir Sovyet cumhuriyeti olarak Ermenistan’ın 13 Ekim 1921’deki Kars Anlaşması’ndan 88 yıl sonra imzayı attıkları ilk anlaşma niteliğindeki protokoller, Ermenistan’ın Türkiye sınırını tanıması, 1915 olaylarını araştıracak ortak tarih komisyonu kurulması, Türkiye’nin Azerbaycan’a ait Karabağ’daki Ermeni işgali sonrası 1993’te kapattığı sınırını açması ve karşılıklı elçi atanmasını içeriyor. Yürürlüğe girebilmesi için iki ülke meclislerinin onayı gerekiyor.  

‘Türkiye’yi AB’ye yakınlaştıracak’
Solana, tören öncesinde, “İki ülkenin bizimle ilişkilerinde önemli bir şeyler olacağı muhakkak. Bu herkes için çok iyi, bizim için, onlar için, bölge için... Destekliyoruz” dedi. AB’nin memnuniyetini aktaran Yüksek Temsilci, “Meclislerde hızla onay ve hızla hayata geçirme umuyorum” diye ekledi Kouchner, imzaları ‘tarihi’ diye niteleyip, protokollerin bir an önce uygulamaya konmasıyla yıl sonundan önce sınırların açılmasını temenni etti. Fransız bakan, “Solana haklı, bu anlaşmalar Türkiye ile AB’yi daha yakınlaştırabilir” dedi. 

ABD: Meclis onayı kolay olmaz
ABD Dışişleri yetkilileri, Başkan Barack Obama’nın hem Türkiye-Ermenistan’ı hem de Azerbaycan’ı teşvik ettiğini vurgulayıp, bölgede barışın çıkarlarına olduğunu belirtti. Ancak ABD’li yetkililer, meclislerden hızlı onay beklenmemesi uyarısı yapıp “İki ülkede de gerçek bir tartışma ve muhalefet var, kimse otomatikman onay ummasın, ama iki hükümetin imzası aynı zamanda gerçekleşmesi için çabalayacaklarının taahhüdü. Biz de onlardan bunu bekliyoruz” dedi. Robert Karayan adlı bir Ermeni, enstitünün güvenlik koridoruna çeşitli fotoğraflar ve ‘Büyük Ermenistan’ haritası asarak protesto yaptı. (Dış Haberler)