'Türkiye'de Kemalist elitlerin iktidarı kırıldı'

New York Times: Sonuçlar, Türk seçmenin AKP'yi cezalandıracağına inanan bazı çevrelerin tahminlerini doğru çıkarmadı. Türkiye'nin ana laik partisi konumundaki CHP 2002'de yüzde 19 olan oyunu ancak yüzde 20.9'a yükseltebildi.

ABD basını: Türkler AKP'yi tehdit görmüyor
New York Times: Sonuçlar, Türk seçmenin AKP'yi cezalandıracağına inanan bazı çevrelerin tahminlerini doğru çıkarmadı. Türkiye'nin ana laik partisi konumundaki CHP 2002'de yüzde 19 olan oyunu ancak yüzde 20.9'a yükseltebildi. Yüzde 14 oy alan MHP'nin yükselişinde 'etnik bölünme' kaygısı rol oynadı. Uzun zamandan beri ilk kez Kürt kökenli bağımsız adaylar meclise girme hakkı kazandı. AKP'ye oy verenlerin büyük kısmı partinin ekonomik başarısından etkilendi ve bu başarının devamını bekliyor. Seçmen Erdoğan'ın partisini Türk demokrasisine tehdit olarak görmediği mesajını verdi. AKP'ye oy verenlerin büyük kısmı partinin ekonomik başarısından etkilendi ve bu başarının devamını bekliyor. Türkiye'nin güçlü ordusunun tepkisinin ne olacağı belli değil.
Washington Post: Seçmen ezici çoğunlukla, meydan okuyarak erken seçime yol açmış laik orduyu azarlayarak iktidar partisine yöneldi. Erdoğan hükümeti, İslamcı bir partinin sıkı laik anayasa içerisinde idare eden yegâne örneğini sergiledi. Laikler Abdullah Gül'ün cumhurbaşkanlığı adaylığını diğer İslam ülkelerinde palazlanan radikalizmin buraya geldiğinin işareti saydı. 1997'de sivil hükümeti deviren ordu da yeniden adım atacağını ima etti. Bu da Erdoğan'ı erken seçime zorladı. Birçoğu, açık ara zaferi ordunun siyasete müdahale girişimiyle karşılaşan Erdoğan'a destek olarak görüyor.
Los Angeles Times: Seçim sonuçları, İslamcı kökenli AKP'nin ülkenin laik prensiplerinin altını oymaya çalışacağına dair korkuları ateşledi. Seçmenler, kesin bir zafer verdikleri iktidar partisini ekonomiyi iyi yönettiği için ödüllendirdi. Fakat sonuçlar, laik geleneğin erozyona uğramasına yönelik korku üzerine yeni bir tartışma dizisine de yol açtı. Seçimler, AB'nin ilk Müslüman çoğunluğa sahip üyesi olma çabaları da dahil olmak üzere, Türkiye'nin Batı'yla ilişkileri üzerinde etkiye yol açabilir.
Alman basını: Seçimler Türkiye ve AB için fırsat
Frankfurter Allgemeine: Seçmen Erdoğan ile AKP'nin 2002'den beri iyi iş çıkardığını tescilledi. Erdoğan ezici çoğunluğun desteğiyle Avrupa'ya siyasi ve ekonomik açılımı sürdürecek. Böylece Türkiye'nin dinci-laik cephe kutuplaşmasını yumuşatma fırsatı büyüyecek. Gelecek yıllar da geçmiştekiler gibi geçerse İslami muhafazakâr halk partisinin bazı kesimlerde uyandırdığı tiksinti azalabilir. Bu aynı zamanda orduya karşı da bir halkoylaması oldu.
Welt: Türkiye dünyaya örnek olmalı. İslami-muhafazakâr kökenli AKP'nin 2002 seçiminden bile çok oy almasının ardından, Erdoğan AB reformlarını kararlılıkla sürdürecek ve AB üyeliği peşinde daha kararlılıkla koşulacak.
Tagesspiegel: Türkler AKP'yi seçmekle, en Avrupa dostu partinin iktidarını tescil etti. Bu, Avrupa karamsarlığının arttığı Türkiye açısından önemli bir sinyal. Avrupa, artık kapısını daha enerjik çalacak Türkiye'ye hazırlıklı olmalı. Seçimin Avrupa açısından son derece önemli uzun vadeli sonucuysa sosyal ve dindar muhafazakâr Erdoğan'ın ekonomi ve Avrupa politikalarında reformcu icraatının geniş tabanın desteğini bulması. Seçimlerle nöbet niha olarak Kemalist elitlerin elinden Anadolu'nun yeni ortadireğine geçti. Erdoğan'ın İslamcılık tehlikesi saçtığı iddiasına seçmen inanmadı.
Stuttgarter Zeitung: Bu seçimlerle Türkiye'nin eline Batılı demokrasiyi İslam gelenekleriyle bütünleştirip refah yaratan yeni bir model oluşturma fırsatı geçti. Kemalist elit zümreyi tasfiye eden Türkiye, ilk önemli sınavı cumhurbaşkanlığı seçiminde verecek.
Mainz Allgeme: Yüksek katılım, seçmenin 22 Temmuz'da ülkesinin geleceğine oy verdiğinin bilincinde olduğunu gösteriyor. Erdoğan bu geleceği nerede arayacak? Eşiğine dek getirdiği AB'de mi, yoksa İslami değerlerin ağır bastığı bir devlet yapısında mı? Erdoğan parlak bir zafer elde etti. Türkiye'nin de bu başarıdan kârlı çıkıp çıkmayacağı, başbakanın mesajı doğru değerlendirip isabetli kararlar almasına bağlı.
Thüringer Allgemeine: Türk demokrasisinin ne kadar sağlam ve istikrarlı olduğunu çoğu Batılı idrak edebilmiş değil. Seçmen, Erdoğan ve partisini oylarıyla daha da güçlendirdi. Ancak iktidar partisi anayasa çoğunluğuna ulaşamadı. Böylece siyasi hayata müdahale gerekçesi silahlı kuvvetlerin elinden alınmış oldu. Güç dengeleri değişmese de, Erdoğan sandıktan çok daha güçlü çıktı. Halk, AB'ye tam üyelik şartlarını yerine getirecek reformları sürdürmesi için iktidarı görevlendirdi. Bu Türkiye için olduğu kadar Avrupa için de fırsat. Bu açıdan sonuç, tarihi dönüm noktası olarak tanımlanabilir. Çünkü kültürler arasında görülebilir zaman içinde köprü kurma şansını yaratmıştır.
Berliner Morgenpost: Türkler reform politikasını seçti. AKP'nin seçim programının temelinde anayasa değişikliğine giderek Türk Silahlı Kuvvetleri'nin siyasetteki etkisini azaltmak amaçlanıyor. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden dolayı yeniden gerginlik yaşanabilir.
Bild: AKP toprak kayması gibi zafer kazandı.
Lüksemburg basını: AKP Özal'dan sonra en iyisi
Wort: Türkiye, Erdoğan hükümeti sayesinde son 4.5 yılda büyük hamle yaptı. Sadece ekonomik alanda değil, siyasi bakımdan da, Turgut Özal dönemi hariç daha önceki tüm hükümetlere kıyasla çok daha büyük ilerlemeler kaydedildi. Türkiye'de var olan hukuk sistemi yenilendi, Türk ordusunun siyasi nüfuzu dizginlendi. Tabii ki reformların çoğu AB'nin baskısıyla yapılabildi. Ama hükümet, bu sayede, yeniliklere karşı çıkan muhalefet ile iktidara güvenmeyen Genelkurmay karşısında büyük destek buldu. Erdoğan ve partisi, Atatürk'ten sonra Türkiye'yi modernleştiren ikinci güç.
Fransa basını: Baykal'ın Atatürk'e oynaması nafile
Le Monde: AKP'nin zaferi, rejimi tehlike altında göstermeye çalışan siyasi odaklara bir yanıt niteliğindeydi. AKP'nin muhafazakâr seçmen kitlesi genişledi. İş çevreleri ve Hıristiyanlar üstü kapalı biçimde AKP'yi destekledi. AKP'nin zaferi, ordunun siyasete müdahalesine de bir cevap olarak algılandı. Büyük umutlar içindeki Kemalist kamp ise bozguna uğradı.
Le Figaro: İslamcılar büyük zaferle yeniden seçildi. Erdoğan kişisel karizmasını, bugüne kadarki AKP iktidarının hatalarını seçmenin gözünde önemsizleştirecek biçimde kullandı. Seçimde fatura, Mustafa Kemal'in arkasına saklanıp devletçiliği öven ve Avrupa'ya güvenmeyip sert bir Amerikan karşıtlığı güden Deniz Baykal'ın ana muhalefet partisi CHP'ye kesildi.
Liberation: Erdoğan: Değişken İslamcılığın zirvesi. Erdoğan'ın başarısında, iç ve dış politika dengesinin çok iyi tutturulduğu siyasi konuşmalar önemli rol oynadı. Ancak iki Türkiye, yani İslamcı ve laik Türkiye arasındaki kriz duruyor. Erdoğan için hakikat zamanı geldi.
Britanya basınına göre Erdoğan kumarı kazandı
The Guardian: Erken seçim, ordu baskısına bir yanıt oldu. Bu seçimde, 'aşırı' milliyetçiler de yüzde 14 oyla meclise girdi. Erdoğan, ordu, muhalefet ve Anayasa Mahkemesi'nin cumhurbaşkanı adayı tercihini felce uğratmasının ardından seçimleri dört ay öne alarak bir kumar oynadı. Bu taktik iyi sonuç vermiş görünüyor. Erdoğan'ın zaferinin boyutu, hem ülke içinde hem dışında hükümetinin meşruiyetini tescil etti. Erdoğan'ı sarsılmaz bir konuma getirirken, ordunun müdahale olasılığını da güçleştirdi. Ancak seçimin, Türkiye'yi kuşatan kriz havasını çabucak dağıtıp dağıtmayacağını bekleyip göreceğiz. Darbe tehdidi, hükümetle muhalefet arasında cumhurbaşkanı seçimine kilitlenen anlaşmazlık, Kuzey Irak'taki PKK güçlerini çökertmeye dair giderek artan sınır ötesi askeri harekât baskısı, ABD ile Irak konusundaki zayıf ilişkiler ve Türkiye'nin AB'yle neredeyse felce uğramış üyelik müzakereleri başbakanın önündeki konuların başlıcaları. Bu gibi çeşitli meselelerin gündemde olması, aşırı milliyetçiliğin artması ve mecliste MHP'nin temsilini getirdi.
Financial Times: Türklerin tercihi, ezici çoğunlukla AKP oldu. Katılımın yüzde 80'i aştığı seçimin sonuçları laik kesime ve orduya darbe vurdu. AKP, en çok oyu, büyük şehirler dışından, özellikle Anadolu'daki muhafazakâr Müslüman iş adamları, tüccarlar ve ailelerinden topluyor. Laik çevreler, toplumun bu kesimini, onlarca yıldır iktidarın dışında tutuyordu. Yatırımcı ve uzmanlara bakılırsa, AKP'nin zaferinden en fazla yararı, mali piyasalar elde etti. Zira, bu çevrelerin yatırımı, hükümetin ekonomik ve yapısal reformlarının devamlılığı üzerineydi. Ancak siyaset uzmanları, Erdoğan'ın bir önceki seçime göre daha fazla destek toplamış olmasına bakıp, cumhurbaşkanlığı seçiminde uzlaşmayı reddetmesi halinde, sonuçların siyasi krizi çözmek bir yana, daha da derinleştirebileceği uyarısı yapıyor. En büyük kaybıysa AKP'nin laikliğe tehdit olduğu kampanyası yapan anamuhalefetteki CHP yaşadı.
Times: Başbakan Erdoğan'ın seçim zaferinin boyutları, orduya, yargıya, bürokrasiye ve anamuhalefet partisine güçlü mesaj verdi. Kuşkusuz, bu ezici zafer, yakında cumhurbaşkanı adayını açıklamaya hazırlanan Erdoğan'ı cesaretlendirecek. Seçmenler temelde sol görüşlü bağımsız adayları ve Güneydoğu'da güçlü Kürt bağımsızları da meclise sokma kararı aldı.
Daily Telegraph: Türkiye'de ilk kez oy kullanan üç milyon seçmen vardı. Asıl çekişme, bugüne dek ordunun desteğiyle refah ve iktidar elde etmiş bürokrat ve sanayiciler kesimi ile AKP döneminde kuvvetlenen, siyasette söz hakkı arayan, yeni ve kırsaldan gelen işadamları sınıfı arasında oldu. AKP'nin yoksulların yararına izlemiş olduğu ekonomik politikalar da bu sonucun alınmasında etkili oldu.
Independent: Türkiye'de İslamcı hükümetin seçim zaferi. Bu sonuç ordunun siyasete müdahalesi karşısında halkın tepkisi. Çoğu uzman, Türkiye'de son dönemde ordu ile hükümet arasında yaşanan gerginliğin temelinde, Erdoğan'ın cumhurbaşkanı adayını, muhalefetle tartışmayı reddetmesi yatıyor. AKP'nin oyunu artırmasına karşın milletvekili sayısında tanık olduğu düşüşün, mecliste daha az zıtlaşma getirip getirmeyeceğini, bekleyip göreceğiz.
Yunan basınına göre, Atina MHP'den kaygılı
Elefterotipia: Asker ve Kemalist düzene tokat. Seçimlerden çıkartılabilecek sonuç, 'Darbe öldü yaşasın Erdoğan' olabilir. Erdoğan'ın oylarını artırmasına geçen nisandaki darbe tehdidi mi yol yol açmıştır sorusu sorulmalı.
Elefteros Tipos: Belirsizlikler içeren (cumhurbaşkanı seçimi kastediliyor) büyük zafer. Erdoğan kazandı ama Bahçeli fırsat kolluyor. Askerlerin Türkiye'nin yarısını temsil eden yeni hükümete karşı herhangi bir tepki vermeden önce iyi düşünmeleri gerekiyor.
Ta Nea: Erdoğan askerleri 'silahsızlandırdı'. Erdoğan yüzde 46.6'yla büyük galibiyet ve iktidarın sahibi oldu, ancak cumhurbaşkanı seçimi yolundaki 'dikeni' temizleyemedi. MHP'nin beş yıl sonra meclise girmesi Türk-Yunan ilişkilerinde çalkantılara yol açabilir. Erdoğan büyük güce sahip olan taraf olsa bile MHP'nin varlığı söz konusuyken ne istikrarın sürekliliği ne de Kıbrıs ve Türk-Yunan ilişkilerinde olumlu girişimlerde bulunulacağına dair tek başına garanti veremez. Bu Atina'da endişe yaratıyor.
Ethnos: Türkiye'deki seçimler Erdoğan'ın büyük zaferi ama Bozkurtların gölgesinde. MHP'nin dinamik çıkışı ile AKP çok sayıda sandalye kaybetti, reform programının sürdürülmesinde ise zorluklar yaşanacak.
Apoyevmatini: Erdoğan'ın yüzde 47 ile zaferi generallere tokat. Türk başbakanı bu seçimlerde tüm kamuoyu yoklamalarını haklı çıkartarak zaferi kazandı. En büyük yenilgi ise CHP lideri Deniz Baykal'a ait. MHP'nin meclise girmesi İstanbul'daki Fener Patrikhanesi konusunda zor saatler yaşanmasına yol açacak.
Rus basını: Cumhurbaşkanı krizi baki
Kommersant: Adalet ve Kalkınma Türkiye'si. AKP'nin zaferle çıkacağını herkes biliyordu. Ancak sonuçlar AKP'nin üçte iki çoğunluğu elde etme şansının çok düşük olduğunu gösteriyor. Bu yüzden bundan sonraki süreçte cumhurbaşkanı seçimi nedeniyle ortaya çıkan krizi bu seçimin de çözmediği görülüyor.
Nezavisimaya: AKP birçok sorunu çözmek için mecliste gerekli koltuk sayısına sahip, ancak tek başına anayasa değişikliği yapamayacak veya cumhurbaşkanı seçemeyecek.
Komsomolskaya Pravda: İktidardaki İslamcı parti kazandı. 10 yıldan sonra Kürt yanlısı DTP'liler de bağımsız olarak meclise girdi.
Belçika basını: Erdoğan uzlaşma aramalı
Le Soir: Türkiye'de laiklik mağlup oldu. Laik kanadın partisi CHP hezimete uğradı. Tek başına iktidara gelemezse politikayı bırakacağı sözü vermiş Erdoğan'a halk güven ve destek tazeledi. AKP, AB'yle bütünleşme yolunda demokratik ve ekonomik reformları sürdüreceği sözüyle halktan destek aldı. AKP'nin ezici zaferi Türkiye'nin siyasi krizden çıkmasını sağlayabilir. Erdoğan'ın cumhurbaşkanlığı seçiminde ılımlı davranıp diğer partilerin de kabul edebileceği bir isimde uzlaşma araması gerekecek.
La Libre Belgique: Ilımlı Müslüman partinin büyük zaferi. Halk, AKP'nin reformlarını seçimde selamladı. Seçmenler, muhafazakâr demokrat partinin başkanı Erdoğan'ı demokratik ilkelere yönelim söylevinde ikna edici buldu.
La Derniere Heure: Seçim sonuçları Türkiye'de siyasi krize çözüm getirebilir.
Arap basını: Türkiye laiklere isyan etti
El Müstakbel (Lübnan): Türkiye'de AKP meclisi. Erdoğan ilk açıklamasında, "Büyük zaferden sonra cumhuriyetin ana ilkelerinden vazgeçmeyeceğiz" dieyip birlik mesajı verdi.
En Nehar: Erdoğan'a bu kadar büyük yetki verilmesi ancak laiklerle gerginliği artırır.
El Beyan (BAE): Türkiye laiklere isyan ediyor ve AKP'ye sınırsız güvenini veriyor.
Şarkulevsat: İslamcı AKP genel seçimlerde laik cumhuriyeti silip süpürdü. Erdoğan'ın partisi kendisine parlamentoda tek başına iktidar imkânı verecek büyük bir başarı elde etti.
İttihat: Erdoğan'a tek başına iktidar verildi.
Kudsülarabi: İslamcılar tek başına hükümet kurabilecek çok önemli başarı elde etti. Artık cumhurbaşkanlığı savaşına hazırlanıyorlar.
El Arap: Türk halkı laik muhalefete rağmen AKP'yi destekledi.
El Rey (Ürdün): Erdoğan Türkiye'si. Ordu bu seçimlerin sonucunu kabul edecek mi?
Teşrin (Suriye): AKP ve Erdoğan genel seçimlerde ezici bir başarı kazandı.