AB içerisinde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya en güçlü desteği veren Orban yönetiminin Macaristan’da seçimi kaybetmesi Brüksel’in Tel Aviv politikasında değişim tartışmalarını gündeme taşırken Birliğin genel çizgisinin değişmesi beklenmiyor.
Avrupa Birliği (AB) içerisinde İsrail Başbakanı Netanyahu’ya en güçlü desteği veren Viktor Orban yönetiminin Macaristan’da seçimi kaybetmesi Brüksel’in Tel Aviv politikasında değişim tartışmalarını gündeme taşırken Birliğin genel çizgisinin değişmesi beklenmiyor.
Viktor Orban, görev süresi boyunca AB içinde İsrail’e yönelik politikaların şekillenmesinde en etkili ve tartışmalı aktörlerden biri oldu.
AB’de dış politika kararlarının oybirliğiyle alınması, Budapeşte yönetimine İsrail’e yönelik eleştirel tutumları engelleme imkanı sağladı. Macaristan, 7 Ekim 2023 sonrası dönemde Brüksel’in İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarıyla ilgili ortak açıklama yapmasını birçok kez bloke etti ya da ifadelerin yumuşatılması yönünde baskı uyguladı.
İsrail’e yönelik olası yaptırımlar konusunda da karşıt tutum sergileyen Orban yönetimi, Filistin’e yönelik mali destek mekanizmalarında da benzer çizgi izledi. 2023 sonunda Gazze’deki insani krizin derinleştiği dönemde AB’nin Filistin’e yönelik yardımlarının artırılması gündeme gelirken, Macaristan fonların gözden geçirilmesini talep ederek kararların gecikmesine yol açtı.
Öte yandan Orban’ın İsrail’e verdiği destek, diplomatik ve sembolik adımlarla da pekiştirildi.
Orban yönetimi Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) Netanyahu’ya yönelik olası adımlarını sert şekilde eleştirdi. Budapeşte, mahkemenin yetkisini tanımadığını vurgulayarak Netanyahu’ya siyasi destek verdi ve bu tavır AB içinde tartışmalara yol açtı.
AB Dışişleri Bakanları toplantılarında da Budapeşte yönetimi, yasa dışı yerleşim politikaları, saldırılar ve insan hakları ihlallerine ilişkin değerlendirmelerde İsrail’i doğrudan hedef alan ifadelerin metinlerden çıkarılması için diplomatik girişimlerde bulundu.
Macaristan’da 12 Nisan’da yapılan genel seçimle Viktor Orban döneminin sona ermesi, Brüksel’in Tel Aviv’e yönelik politikalarında değişiklik olup olmayacağı sorusunu gündeme taşıdı.
Konuyla ilgili AA muhabirine değerlendirmelerde bulunan Avrupa Parlamentosu (AP) Milletvekili Marc Botenga, “Orban, İsrail’in sadık müttefikiydi ve görevden gitmesi birçok açıdan iyi bir şey ancak İtalya ve Almanya gibi bazı AB hükümetleri de İsrail’in suçlarına karşı anlamlı bir eylemde bulunulmasını engelledi.” ifadelerini kullandı.
AB’nin İsrail politikasını en sert şekilde eleştiren AP üyelerinden Botenga, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de dahil birçok üst düzey AB yetkilisinin İsrail’i ek hesap verebilirlikten “defalarca koruduğunu” vurgulayarak, “Artık kendi suç ortaklıklarını gizlemek için Orban’ın arkasına saklanamayacaklar.” dedi.
İSRAİL’E VERİLEN DESTEK TEK BİR LİDERDEN DAHA DERİN KURUMSAL VE SİYASİ KÖKLERE SAHİP
Brüksel merkezli kıdemli gazeteci Shada Islam da “Orban’ın görevden gitmesi Binyamin Netanyahu’nun önemli ve çok sesli müttefikini ortadan kaldırıyor ancak bu tek başına AB politikasında değişikliğe işaret etmiyor.” şeklinde konuştu.
İsrail’e verilen desteğin, tek bir liderden daha derin kurumsal ve siyasi köklere sahip olduğunun altını çizen Islam, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, von der Leyen ve AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas gibi liderlerin de “tutarlı destek” verdiğine işaret etti.
Islam, “İspanya gibi İsrail konusunda daha sert bir AB çizgisi isteyen ülkeler olsa da tarihsel suçluluk duygusuna (özellikle Almanya’nın), stratejik çıkarlara (İran ve aşırıcılıkla mücadele) ve iç politikaya dayanan daha geniş AB konsensüsü, Birlik üzerinde etkili olmaya devam edecek.” değerlendirmesini yaptı.
Orban’ın, İsrail’in ve Netanyahu’nun önde gelen dostu olduğunu belirten Islam, “Ancak silah satışları, ortaklık anlaşması ile bilim ve güvenlik işbirliği de dahil politika çerçevesi Orban’dan önce var oldu ve ondan sonra da varlığını sürdürecek.” dedi. (AA)